Ngày đó vua Hùng trị vì đất nước. Vua tuổi đã già, ngồi trên ngai vàng đằng đẵng đã bao nhiêu năm. Thấy sức khoẻ của mình ngày một yếu, vua có ý định chọn một người nối ngôi. Các bà vợ của vua sinh được cả thảy 22 người con trai. Họ đều khôn lớn cả. Vua nghĩ: “Kể về tài cũng có nhiều đứa trội. Nhưng chính vì thế mà cần phải lựa chọn cẩn thận. Nhất là phải làm thế nào cho chúng nó không tranh giành nhau”. Đây là điều vua thường bận tâm nhất. Cuối cùng, vua mới quyết định mở một cuộc thi, để căn cứ vào đó mà kén chọn.
Vua Hùng bèn cho hội họp tất cả các hoàng tử lại. Khi họ đã về đông đủ, vua bảo: “Cha biết mình đã gần đất xa trời. Cha muốn truyền ngôi cho một trong các con. Bây giờ mỗi con có kiếm hoặc làm một món ăn lạ để cúng tổ tiên. Ai có món ăn ngon vừa ý ta thì sẽ chọn người ấy”.
Nghe vua cha phán bảo thế, các hoàng tử thi nhau cho người đi khắp nơi để tìm thức ăn quý. Bất kỳ thứ gì nghe nói là ngon và lạ họ đều cố tìm bằng được.
Trong số 22 hoàng tử, có Liêu là hoàng tử thứ mười tám. Vì nhà nghèo mồ côi mẹ nên chàng Liêu thường sống nhờ người này có đon. Trong khi các hoàng tử khác chạy vạy đi tìm vật lạ, thì Liêu nằm khểnh ở nhà. Chả có ai giúp đỡ chẳng trông mong việc này. Chỉ còn ba ngày nữa là đến kỳ hạn thì mà Liêu vẫn chưa có gì. Đêm ấy Liêu nằm gác tay lên trán nhớ lại các những bữa ăn xưa nay chẳng có gì là cao lương mỹ vị. Liêu suy nghĩ mãi rồi thiếp đi lúc nào không biết. Trong mơ, chàng gặp một vị thần, được thần chỉ bảo cặn kẽ cách làm bánh dâng lên vua cha. Liêu tỉnh dậy mới nhớ rõ mọi lời dặn dò và bắt đầu làm sản vật dự thi. Liêu chưa biết nặn bắt đầu bằng việc gì thì bỗng có một vị tiên nữ từ trên trời bay xuống giúp chàng làm bánh. Nữ thần bảo: “To lớn thường thì không gì bằng trời, rộng mà nuôi nấng vạn vật thì không gì bằng đất. Ta nặn bánh hình tròn, đó là tượng trưng cho trời. Ta nặn bánh hình vuông, đó là tượng trưng cho đất. Chỉ có nếp mới thơm, lấy nếp làm đủ thì tốt lắm đấy!”. Tự nhiên Liêu thấy thân làn lúa nở lấy ra những hạt lúa trắng lạ thường và xanh. Thần vừa giã vừa giảng giải: “Bánh nãy tượng trưng trời đất. Đất có cây, có đồng ruộng núi rừng thì màu cũng phải xanh xanh hình như phải vuông vắn. Trong bánh phải bỏ đỗ, bỏ dừa để lấy ý nghĩa đất chở che muôn loài… Rồi đem thứ nếp thơm đồ lên cho dẻo, giã ra làm thứ bánh tượng trưng trời: màu phải trắng, hình phải tròn và khum khum như vòm trời…”.
Tỉnh dậy, Liêu bắt đầu làm bánh y như trong giấc mộng.
Ngày các hoàng tử dưa món ăn về dự thi là một ngày náo nhiệt ở Phong Châu. Người đông nghìn nghịt. Dân chúng mọi miền đều náo nức về dự một cái Tết tưng bừng ít có: mở đầu bằng cuộc thi các món ăn và kết thúc bằng lễ đăng quang của vua mới.
Đúng vào lúc mặt trời mọc thì vua Hùng đi kiệu đến làm lễ gia tiên. Và giờ phút mong đợi đã đến. Tất cả những món “nem công, chả phượng, tay gấu, gan tê…” của các hoàng tử đều không bằng hai thứ bánh quê mùa của chàng Liêu. Khi mọi người thoạt nhìn thấy cỗ của chàng, số đông đều lắc đầu bỉu môi, vẻ chê bai hiện ra nét mặt. Nhưng sau khi nếm xong, tất cả bỗng đổi hẳn thái độ, không ai không gật gù tán thưởng.
Ông Lạc tướng xoa tay: “Đây là một thứ hương vị khác thường được làm từ những cái tầm thường”. Riêng vua Hùng rất lấy làm ngạc nhiên về miếng bánh lạ vừa ăn. Nhà vua lật lên lật xuống ngắm nghĩa kỹ càng những tấm bánh chắc chưa bóc. Vua cho đòi Liêu lên điện, hỏi cách thức làm bánh thế nào. Hoàng tử cúi thưa tâu lên, không quên nhắc lại giấc mộng lạ của mình.
Quá trưa hôm ấy, vua Hùng trịnh trọng ban bố kết quả với các con: Hoàng tử thứ mười tám được giải nhất và sẽ được truyền ngôi. Vua cầm hai thứ bánh giơ lên cho mọi người xem rồi nói rõ căn cớ khiến cho mình chọn nó đứng đầu các thứ cổ. Vua nói: “Nó chẳng những ngon và quý, mà còn mang nhiều ý nghĩa đặc biệt: nó bày tỏ lòng hiếu thảo của người con, tưởng cha mẹ như trời đất, nó chứa đựng một tấm tình quê hương ruộng đồng. Nó rất dễ làm vì làm bằng những hạt ngọc quý nhất trong những hạt ngọc của Trời Đất, nhưng mà những hạt ngọc ấy mọi người đều tự làm ra được. Phải là người tài mới nghĩ được một loại bánh như vậy!”. Từ đó thành tục lệ, hằng năm cứ đến ngày Tết, mọi người đều làm hai thứ bánh đó, và gọi là bánh chưng bánh dày để cúng gia tiên. Hoàng tử Liêu sau được làm vua, mang hiệu là Tiết Liêu Vương, tức là Hùng Vương thứ bảy.
**Tóm tắt theo truyện ” SỰ TÍCH BÁNH CHƯNG BÁNH DẦY” TRONG KHO TÀNG CHUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM)
